عبدالرحمن شرفکندی (۱۳۰۰، مهاباد ـ ۲ اسفند ۱۳۶۹، تهران)، ملقب به هَژار (به کردی: هه‌ژار، به‌معنی مسکین، بی‌نوا و تهیدست،) از نویسندگان و مترجمان و شاعران برجستۀ کرد ایران بود.

به گزارش هاناخبر، از کارهای برجستۀ او ترجمۀ کتاب قانون در طب بوعلی سینا از عربی به فارسی، ترجمۀ منظوم رباعیات خیام از فارسی به کردی و فرهنگ کردی ـ فارسی هه‌نبانه بورینه است. وی در سرودن شعر، تحت تأثیر شاعران برجستۀ کرد مانند احمد خانی، وفایی، ملای جزیری و قادر کویی بود.

هه‌ژار در جمهوری مهاباد به‌ همراه ماموستا هیمن به‌عنوان شاعر ملی کردستان انتخاب شد. وی همچنین در جنبش آزادی‌خواهی کردستان عراق به رهبری مصطفی بارزانی نیز مشارکت داشت.

وی فرزند حاجی ملا محمد بود و در سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی در مهاباد به دنیا آمد. دوران کودکی و جوانی را در زادگاهش سپری کرد و هنگامی که ۱۷ سال سن داشت پدرش درگذشت. هژار ناچار درس و تحصیل را بعد از مرگ پدر، رها کرد و به کسب‌وکار روی آورد. با همۀ گرفتاری‌ها، علاقۀ شدید عبدالرحمن جوان به زبان و ادبیات کردی چنان بود که تا سال‌ها بسیاری از دواوین شعرا را خوانده بود و بیشتر آنها را از حفظ داشت. او تخلص هژار «به‌معنی بی‌نوا و درویش» را برای خود برگزید و نخستین دیوان اشعارش را، که ئاله‌کوک نام داشت، چاپ و منتشر کرد و به زبان آذری نیز ترجمه و انتشار یافت. هژار، به‌دلیل مسائل سیاسی، پس از دو ماه حبس در سقز، درحالی‌که می‌خواستند او را به مهاباد منتقل کنند، در فرصتی موفق به فرار شد و وارد خاک عراق شد. در آنجا، دست از مطالعه نکشید و همواره بخشی از مختصر دستمزدش را به خرید کتاب اختصاص می‌داد.

کار طاقت‌فرسا و سوءتغذیه بیمارش کرد، و چون بیماریش به درازا کشید، مسلول شد و نزدیک بود از دست برود، که توسط جمعی از دوستدارانش بـه بیمارستانی در جبل لبنان انتقال یافت. این بیمارستان کتابخانهٔ بزرگی داشت حاوی کتاب‌های ارزشمند بسیار به زبان عربی. هژار دو سال و چند ماه در آنجا به سر برد و در این مدت بیشتر اوقاتش را به مطالعه گذراند و اطلاعاتش را درزمینۀ زبان و ادبیات عرب تکمیل کرد، به‌طوری‌که وقتی به عراق بازگشت، به عضویت در مجمع علمی آن کشور درآمد و مجال یافت که به مطالعه و تحقیق بیشتر بپردازد. به‌علاوه، برخی از اشعار و مقالاتش را منتشر کرد.

هژار سه سال نیز در سوریه اقامت گزید. سرانجام، بعد از ۱۷ سال به ایران بازگشت. دولت ایران او را در عظیمیه کرج سکنی داد و بدین‌ترتیب او برای چندمین بار و در سر پیری، زندگی را از صفر شروع کرد. در دانشگاه تهران ترجمۀ قانون در طب، تألیف ابوعلی سینا را به او پیشنهاد دادند در ازای دستمزد مختصری، و با ترجمۀ اولین کتاب از این اثر، در محافل علمی و ادبی راه پیدا کرد و به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد. با تلاش سخت و خستگی‌ناپذیر، بیشتر ساعات شبانه‌روز را به تحقیق و تألیف و ترجمه مشغول بود و در سایۀ این کار پیگیر، آثاری را در زمینه‌های مختلف علمی و ادبی و فرهنگی نوشت، که از جملۀ آنها شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری، ترجمۀ دورۀ کامل قانون ابن سینا در هفت جلد، گردآوری فرهنگ جامع لغات کردی به کردی و فارسی، زندگی‌نامۀ خودش، و بالاخره ترجمۀ کامل قرآن به زبان کردی را می‌توان نام برد. هژار، سرانجام در روز پنجشنبه دوم اسفندماه سال ۱۳۶۹ در تهران براثر بیماری درگذشت. جنازۀ او را به مهاباد منتقل کردند و درحالی‌که شهر در ماتم نشسته‌بود و جمعیت انبوهی از دور و نزدیک برای وداع با وی گرد آمده‌بودند، با تجلیل بسیار، که حتی مسعود بارزانی، رئیس‌جمهور کنونیِ اقلیم کردستان عراق نیز حضور داشت، تا گورستان بداق سلطان مشایعت شد و درکنار هیمن و ملاغفور به خاک سپرده شد.
آثار
فارسی

روابط فرهنگی ایران و مصر

ترجمۀ قانون در طب اثر پورسینا

ترجمۀ آثارالبلاد و اخبارالعباد زکریا قزوینی از عربی به فارسی

هه‌نبانه بورینه یا فرهنگ کردی ـ فارسی (فرهنگ کردی به کردی و فارسی)

تاریخ سلیمانیه
کردی

هه‌نبانه بورینه یا فرهنگ کردی ـ فارسی (فرهنگ کردی به کردی و فارسی)

چێشتی مجێور (شلم‌شوربا)

میرزا قادر

کتیبی سه وز

ملا میرزا

ئاڵەکۆک (برگ سبز)

به‌یتی سه‌رەمه‌ر

مەم و زین (ترجمه مم و زین از کرمانجی به سورانی)

بۆ کوردستان ( برای کردستان )

شه‌ره‌فنامه (ترجمه شرفنامه بدلیسی از فارسی به کردی)

چوارینەکانی خەیام (ترجمه رباعیات خیام به کردی سورانی)

ھۆزی گاوان

مێژووی ئه‌ردەڵان (تاریخ خاندان اردلان)

یەک له پەنای خاڵ و سیفری بێ برانەوه (ترجمه کتاب “یک، جلوش تا بی‌نهایت صفرها” اثر علی شریعتی)

دایە، باوە، کێ خراوە؟ (ترجمۀ کتاب “پدر، مادر، ما متهمیم” علی شریعتی)

شەرحی دیوانی مەلای جزیری (شرح دیوان ملای جزیری)

قورئانی پیرۆز بە کوردی (ترجمۀ قرآن به کردی)

و چند اثر دیگر.

بازخوانی نظرات رهبر انقلاب درباره ماموستا هژار

رهبر معظم انقلاب اسلامی ترجمه عبدالرحمن شرف‌كندى از کتاب قانون نوشته ابن سینا را یک اثر بزرگ و پیچیده توصیف کردند و فرمودند: هزار سال اين كتاب كه به زبان عربى به وسيله‌ يك ايرانى نوشته شده و در طول قرن‌ها در دانشگاه‌هاى بزرگ پزشكى عالم مورد استفاده قرار گرفته، به فارسى ترجمه نشده بود.

به گزارش هاناخبر، «قانون» یكی از مهم‌ترین‌ تألیفات علمی ابن سینا است. سایت دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری به مناسبت بزرگداشت حکیم بوعلی سینا و روز پزشک اقدام به بازخوانی فرمایشات رهبری درباره اهمیت و لزوم ترجمه فارسی کتاب «قانون» کرده و انتشار این اثر را کاری خوب، دارای استحكام و استوارى ترجمه و نثر زيبا خوانده‌اند.

رهبر انقلاب اسلامی در یكی از بازدیدهای خود از نمایشگاه كتاب تهران، وقتی در غرفه‌ای كتاب قانون با ترجمه‌ زنده‌یاد عبدالرحمن شرف‌كندی را دیدند، خطاب به وزیر ارشاد گفتند: شما این كتاب را دیده‌اید؟ عجب ترجمه‌ خوبی دارد! و توضیحاتی را در مورد كتاب دادند كه آن روز از حاشیه‌ آن دیدار مخابره نشد. چند سال بعد كه رهبر معظم انقلاب به کردستان سفر کردند، بار دیگر ماجرای این كتاب را به تفصیل بیان كردند:

«نثر مرحوم عبدالرحمن شرف‌كندى (هژار) كه دوستان اشاره كردند، حقاً كار بسيار بزرگى را انجام داده؛ اين ترجمه‌ كتاب قانون ابن سينا يك كار پيچيده و مركب و بسيار ارزشمند است. هزار سال اين كتاب كه به زبان عربى به وسيله‌ يك ايرانى نوشته شده و در طول قرن‌ها در دانشگاه‌هاى بزرگ پزشكى عالم مورد استفاده قرار گرفته، به فارسى ترجمه نشده بود.

من اطلاع داشتم كه تا اندكى قبل، مثلًا شايد تا صد سال قبل، در مدارس پزشكى كشورهاى اروپائى، قانون به عنوان يك مرجع مطرح بوده و به زبان‌هاى اروپائى ترجمه شده بوده؛ اما فارسى‌زبان از دانستن قانون محروم بود! در سال‌هاى اواسط رياست جمهورى به اين نكته توجه كردم كه ما چرا قانون را ترجمه نكرديم. يك جمعى را صدا كردم، گفتم بيائيد همت كنيد قانون را ترجمه كنيد. يك حكمى داده شد و رفتند دنبال اين كار. خوب، اين كارها عشق لازم دارد؛ با حكم و با فرمان اين كارها انجام نمى‌گيرد.

در همين اثنا به من خبر دادند كه اين كتاب ترجمه شده و -به نظرم كتاب حدود هشت جلد است- كتاب مرحوم هژار را آوردند. من كتاب را كه خواندم -حالا ما نه از پزشكى سررشته داريم، نه نشسته‌ام اين كتاب را با متن عربى قانون تطبيق كنم- ديدم هركسى اين كتاب را بخواند، حقاً و انصافاً در مقابل استحكام و استوارى اين نثر زيبا سر تعظيم فرود مى‌آورد.

خيلى خوب اين ترجمه انجام گرفته. من البته ايشان را نمى‌شناختم؛ پرسيدم، گفتند ايشان كُرد هستند. بعد هم چند سال قبل اطلاع پيدا كردم ايشان از دنيا رفتند.»

همین گزارش می افزاید: متن ذیل به مناسبت روز بزرگداشت ابوعلی سینا و «روز پزشك»، به این شخصیت بزرگ علمی و كتاب ماندگارش می‌پردازد:

ابن‌سینا تألیف قانون را در حدود سال ۴۰۳ قمری و در گرگان آغاز کرد. بخشی از آن را در سال ۴۰۵ و هنگام حضور در ری و مابقی را بین سال‌های ۴۰۵ تا ۴۱۴ در همدان تألیف کرد.

اين اثر پس از تأليف، مورد توجه پزشكان و محققان بسيارى قرار گرفت كه ترجمه، شرح و حاشيه‌هاى گوناگون، مؤيد اين مدعا است. تا پیش از قانون، آثار مشهوری در زمینه پزشكی اسلامی وجود داشته‌ كه دو عنوان از آن‌ها به ویژه در تألیف قانون نقش داشته‌اند؛ یكی «الحاوی» تألیف محمدبن زكریای رازی و دیگری «الكامل فی صناعة الطب» یا كتاب «الملكی»، تألیف علی‌بن عباس اهوازی. واقعیت این است كه مقایسه‌ این دو كتاب با «القانون فی الطب»، گواهی اهمیت و ممتاز بودن «قانون» است.

تنها ترجمه فارسی «قانون» اثر عبدالرحمن شرف‌كندی است كه توسط انتشارات سروش چاپ شده است. چاپ‌های متعدد این كتاب با استقبال طرفداران طب سنتی و گیاهی در ایران روبرو شده است. چاپ جدید این مجموعه، ۸ جلدی و با اصلاحیه‌ای در عنوان كتاب، «قانون» به جای «قانون در طب» به همراه مجلد «نمایه‌ موضوعی: اندام‌ها، بیماری‌ها و داروها» صورت گرفته است. چاپ اول این ترجمه در سال ۱۳۶۲ بوده است و هم اكنون چاپ دوازدهم این اثر در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

ماموستا هژار با ترجمه کتاب قانون و ده ها اثر ماندگار دیگر بدون تردیدسرآمد همه نخبگان،هنرمندان،شاعران و مشاهیر بزرگ ایران است.

#

اشتراک این خبر در :