مصطفی بیگی مدیر شهری و فعال فرهنگی و شهردار اسبق ایلام در یادداشت زیر به بررسی فواید ‍ خواهرخواندەگی ایلام و کوت عراق پرداخته است:

هاناخبر/ مصطفی بیگی– خواهرخواندەگی شهر ایلام، با شهرهای کوت و نعمانیەی عراق، ولو بە شکل نمادین، یک فاز فرهنگی در ابعاد جهانی محسوب می‌شود.

در روزهای اخیر، اقدام شهرداری ایلام در عقد تفاهم‌نامەی خواهرخواندەگی با شهرهای کوت و نعمانیە در شرق عراق، خبرساز گردید و موافقان و مخالفان نظرات خود را بیان کردند.

از نظر اینجانب بە عنوان یک دانش‌آموختە و مدیر شهری کە زیرساخت توسعەی شهری را جز در توسعتی فرهنگی نمی‌دانم، این اقدام باعث ایجاد فاز فرهنگی و بالارفتن سطح شهر و شهرداری ایلام، ولو در اذهان عمومی می‌شود حتی اگر این اقدام در حد امضای تفاهم‌نامه و این دعوت و سفر مدیریت ارشد این دو شهر در ایلام باقی بماند.

بندە اهمیت این موضوع را حداقل در حد معادل یکسال فعالیت عمرانی شهرداری ایلام ارج می‌نهم.

فواید خواهر خواندگی برای شهر ها

از آن روزگار که گردشگری به عنوان صنعتی سرمایه‌ساز در جوامع در حال توسعه مطرح شد؛ عناوینی همچون خواهر خواندگی و برادر خواندگی هم در میان جوامع شکل گرفت. البته ویژگی‌هایی نیز میان جوامع می‌باید وجود داشته باشد تا این عناوین در موردشان به کار گرفته شود. از میان آن‌ها می‌توان به مشخصه‌های مشترک قومی، تباری، و در معنای عمومی‌تر فرهنگی اشاره کرد که ممکن است شهرهایی در برخی زمان‌های تاریخی در مبادله اقتصادی فرهنگی با هم بوده و یا حتی مشاهیرش در ارتباط علمی با هم قرار داشته‌اند و امروزه در جغرافیای سیاسی از هم دور افتاده‌اند. شاید نخستین حرکت‌ها از زمانی شروع شد که شهر «هترا» که در معماری و فرهنگ آن آمیزه‌ای از سه تمدن ایرانی، یونانی و رومی به چشم می‌خورد و مهم‌ترین محوطه باستانی به جا مانده از دوران اشکانیان است به خواهرخواندگی شهر «پالمیرا»ی سوریه در آمد. آثار این شهر تاریخی در استان حمص واقع شده‌است. این شهر به عنوان یک کاروانسرا برای افرادی که از صحرای سوریه عبور می‌کرده‌اند بسیار با اهمیت بوده و به همین دلیل «عروس کویر» خوانده می‌شده‌است.

حالا با توجه به نتایج سودمند خواهرخواندگی، برخی از کلان‌شهرهای کشورمان در این زمینه موفق عمل کرده‌اند. برای مثال، شیراز با ۱۸ مورد خواهرخواندگی، اصفهان با ۱۷، تهران با ۱۱، نیشابور با ۱۰، تبریز با ۹، مشهد با ۶ و رشت با ۴ مورد خواهرخواندگی، از جمله شهرهای پیشتاز به شمار می‌روند. حال به برخی از این خواهر و برادرخواندگی‌ها و آن‌هایی که در حد پیشنهاد هستند، اشاره می‌شود.( منبع این بخش از سایت “برنا ایلام” می‌باشد.)

پیمان خواهر خواندگی چیست؟

در ابتدا باید بدانیم پیمان خواهرخواندگی چیست؟ پیمان خواهر خواندگی رابطه ای دوستانه و هدفمند است که به منظور تبادل اطلاعات و تجربیات و توسعه ی مناسبات فرهنگی، اجتماعی،اقتصادی،فنی و سیاسی میان یک جامعه ی شهری با جامعه ی شهری مشابه خارجی برقرار می شود. این پیوند با اتمام جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، برای نخستین بار در کشورهای اروپایی شکل گرفت.مدتی بعد در سال ۱۹۶۵،رئیس جمهور وقت آمریکا، یعنی ژنرال آیزنهاور در ارائه ی برنامه ی “مردم به مردم” بر شکل گیری پیمان های خواهر خواندگی بین شهرهای آمریکا با شهرهای دیگر کشورهای جهان تاکید کرد و بدین ترتیب حرکتی جهانی در این موضوع ایجاد شد. هدف آیزنهاور از تاکید روی این طرح، درگیر کردن افراد و سازمان ها و گروهها در تمامی سطوح جامعه برای کاهش درگیری ها در سطح جهان با انعقاد قراردادهای خواهر خواندگی بود. این پیمان در اروپا «شهرهای دوقلو»، در آمریکا و آسیا «شهرهای خواهرخوانده» و در روسیه «شهرهای برادر خوانده» نامیده می شود. تفاهم خواهر خواندگی بین شهرهایی امضا می شود که نوعی وجه تشابه و همسانی از قبیل ویژگی های باستان شناختی، تاریخی، فرهنگی، نمادهای مشترک و… داشته باشند تا از ظرفیت های یکدیگر برای پیشبرد اهداف خاص علمی، فنی، گردشگری و نظایر آن استفاده کنند. خواهر خواندگی بدون توجه به قراردادهای رسمی بین دولت ها و به وسیله ی شهرداران و مدیران محلی، که ارتباط نزدیکی با شهروندان دارند، انجام می شود.

فواید خواهر خواندگی شهرها:

توسعه پایدار شهری: پیمان خواهر خواندگی ظرفیت لازم را برای مشارکت شهرها فراهم می کند که این امر باعث توسعه ی پایدار شهرهای درگیر می شود.طرح های مشارکتی در بین این شهرها در راستای برنامه ی نشست جهانی ۲۰۰۲ سازمان ملل در توسعه ی پایدار است.اهداف توسعه ی هزاره که مورد تاکید سازمان ملل است در امضای تفاهم نامه خواهر خواندگی بین شهرهای جهان مورد توجه قرار می گیرد، چرا که این اهداف، توسعه ی پایدار را به دنبال خواهند داشت. اهداف بشردوستانه: پیمان خواهر خواندگی اهداف بشر دوستانه را بین شهرها دنبال می کند و آنها را در راه رساندن پیام صلح به سراسر دنیا پیش می برد. پیمان خواهر خواندگی در تغییر سطح فرهنگی دو شهر خواهر خوانده و تبادل فرهنگ ها نقش به سزایی دارد که در این بین برخی از شهرهای خواهر خوانده هر ساله با برگزاری مسابقه ها و نمایشگاه های مختلف به پیشبرد این هدف کمک بسیاری می کند.

‍ بە دلایل متعددی خواهرخواندەگی ایلام و کوت، نقطەی عطفی در تاریخ این دو شهر خواهد بود.

بخشی از این مهمترین دلایل بە شرح زیر می‌باشد:

-راهبرد استراتژیک

همانگونە کە می‌دانیم یکی از مهمترین وظایف مدیریت شهری شامل استانداری، وزارت راە و شهرسازی، فرمانداری، شورای شهر، شهرداری، و سایر دستگاههای بالادستی و موازی‌کار موثر در مدیریت شهری، تعیین برنامەهای راهبردی توسعە است کە یکی از مهمترین اهداف این برنامە تدوی چشم‌اندازهای بلندمدت، میان مدت و کوتاەمدت بە عنوان راهبردهای توسعە شهری می‌باشند.

تعیین کارکرد برای یک شهر، از مهمترین رابردهای توسعەای است چرا کە بە توسعەی شهر، تعیین کاربی‌ها، انواع خدمات شهری اولویت‌دار و …کە می‌بایست در شهر شکل بگیرد جهت خواهد داد و این خواهرخواندەگی بە دلایلی کە در ادامە فهرست خواهند شد، در این راستا قرار خواهد گرفت.

-الف- شهر مهران دروازەی ورود و خروج حداقل دو میلیون زائر ایرانی و عراقی است کە روی هم رفتە این ترد در طول سال می‌تواند بە حدود چهار میلیون سفر بین‌المللی از این مرز ختم شود.

این رخداد عظیم و بین‌المللی اگر برنامەمند شود، بە تنهایی قابلیت آن را دارد کە باعث توسعەی شهرهای مهران و ایلام ونیز شهرهای ایوان، دهلران، سرآبلە، درەشهر ، ارکواز ملکشاهی، چوار، صالح آباد گردد.

یکی از دلایل اینکە این رویداد کمترین تاثیر را بر روند توسعەی استان گذاشتە و صرف عشق ایلامیان بە خدمت بە زوار اباعبداللە “ع” باعث تداوم این موضوع شدە، عدم مشارکت مدیریت شهری برای استفادە از این پتانسیل عظیم است.

می‌دانیم کە بخش گردشگری ارزانترین مشاغل را در حدی کە اغلب شهروندان توان ایجاد آن را از چندصد هزار هم داستە باشند، آن هم بە ازای هر گردشگر، چهار شغل را دارا می‌باشد. علاوە بر آن لزوم ایجاد زیرساخت‌های لازم توسط بخش‌های خصوصی ، دولتی، عمومی، زمینەساز سرمایەگزاری‌های کلان می‌شود.

-ب- شکل‌گیری جهت‌های نوین

می‌دانیم کە عراق از نظر آب و هوایی و نیز امکانات مطلوب از ایلام عقب‌افتادەتر است و شهر الرذ یا ارذین، مرکز ایالت ماسپذان کە همان حوزەی شمالی ایلام کنونی است، هموارە تفرجگاە خلفای عباسی بودە بە نحوی کە مقبرەی المهدی باللە ، پدر هارون الرشید، خلیفەی مقتدر عباسی کە در تواریخ متعدد آمدە در هنگام شکار در محل پارک کودک شهر ایلام کشت و مدفون شدە است، گواە تاریخی این ادعاست.چرا پتانسیل جذب گردشگر ارزان و کوتاەمدت، همانند آنچە کە بە ایجاد رابطەی گردشگری بین ساکنین تهران و شمال ایران تبدیل شدە، بین ایلام و استانهای همجوار برقرار نشود؟

قطعا آمدن بە ایلام، دیدن جنگلهای انبوە بلوط غرق در برف و یا تراوت بهاری و پاییزی و حتی تابستان بە مراتب خنک‌تر جاذبەای است کە میتواند این شهروندان عراقی را بە ایلام بکشاند.

هم‌اکنون خیل عظیم گردشگران طبیعت‌گرد عراقی بە اقلیم کردستان عراق بە ویژە سلیمانیە و اورامانات اقلیم کوردستان، علیرغم ناامنی نسبی و اختلافات اعراب و کوردها، و صرفا بە دلیل بهرەمندی از جاذبەهای اکوتوریستی اقلیم کە ایلام بە مراتب از این نظر از آنجا غنی‌تر است، دلیلی است بر امکان ایجاد این ظرفیت، البتە در قالب شناساندن آن بە اهالی استانهای همجوار.

توریست درمانی، نیز بە دلیل امکانات خیلی ضعیف عراق، می‌تواند از جاذبەهای ایجاد شوندە در استان ایلام گردد.

-این ارتباطات خواهد توانست خلا عدم وجود کنسولگری عراق در استان ایلام را کە بسیار هم ضروری است جبران کند و در صورت فعالیت در چهارچوب این تفاهم‌نامە ، قطعا کمک‌کار و زمینەساز ایجاد کنسولگری خواهد بود

-شهرهای استانهای همجوار در عراق از نظر نیروی انسانی، مهندس، دیدگاە توسعەای بە مقولەی مدیریت شهری، شناخت مصالح و …. بە مراتب از ایلام پایین‌ترند و در عوض از ایلام ثروتمندتر، بە عنوان نمونه اجرای طرح اتوماسیون یکپارچەی شهرسازی مبتنی بر کاداستر شهری کە در صورت تکمیل بە افق اسجاد شهر الکترونیک منجر خواهد شد و در زمان تصدی شهرداری ایلام توسط اینجانب پیگیری و عملیاتی شد، در عراق ناشناختە است و نیز طرح جمع‌آوری و دفن زبالە ک در حال حاضر در خود ایلام نیز بە شکلی نیم‌بند اجرا می‌شود در عراق جنگ‌زدە از معضلات اساسی بە شمار می‌رود، نحوەی ارتباط نظام مهندی با شهرداری، وضع و دریافت عوارض و … در این استانها فاقد پیشینە و یا هرگونە ذهنیت است، فلذا می‌توانند منابع مهمی در تبادل اطلاعات و حتی فروش آنها گردند، پتانسیلی کە نباید مغفول بماند.

-مراودت فرهنگی و شهری زمینەساز ایجاد علاقە و گام برداشتن بە سوی صلح جهانی خواهد بود بە ویژە این کە این استانها و استان ایلام هموارە متاثر و بخشی از تمدنهای مشترک بین ‌النهرین، حضور مرجعیت معزز شیعە در نجف اشرف، ایلام، و حکومتهای ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی، خلفای اسلامی، ولایت ششماهە ذوالقفارخان” فەیلی یا کلهر” بر بغداد، سیطرەی والیان کورد فەیلی بر شرق و جنوب عراق ، حکومت خلفای اسلامی بر دو کشور و کل بلاد اسلامی و … بودەاند و هم‌اکنون نیز دروازەی ورود و خروج و خدمت بە زوار ایرانی و عراقی می‌باشند.

-شهر کوت و رود دجلە نیز میتواند بە تفرجگە زمستانی ارزان قیمتی برای ایلامیان تبدیل شود و این رفت و آمدها قطعا بە زمینەای برای مراودات بازرگانی اهالی دو سوی مرز تبدیل خواهد شد، همانگونە کە در زمان عراق پیش از صدام شهرهای کوت، بغداد، عمارە، بصرە ، مندلی، خانقین، بدرە و …. محل مناسبی برای بازرگانان ایلامی وحتی مهاجرت و ساکن شدن بخشی از نیروی کار جویای کار ایلام در جنوب و شرق عراق تحت نام کوردهای فەیلی عراق گردید.

-برخی اشتراگات فرهنگی

شهر کوت و حتی نعمانیە نیز دارای پیوستگی‌های زیاد فرهنگی با ایلام و ایران‌اند کە در ادامە بە شکلی گذرا بە بخش‌هایی از آنها اشارە می‌گردد.

کوت پنجاەهزار کورد فەیلی ایلامی الاصل دارد، محل زندگی و وفات مرحوم ملا ابراهیم فەیلی پدربزرگ استاد بهروز سپیدنامە می‌باشد.

ایشان از مفاخر کورد فەیلی در ایران و عراق، و نیز از بزرگان ایل کورد “کوردەلی” و طایفەی زەڕووش “زرگوش” بودەاند.

ایشان از مکتبداران بزرگ دورەی والیان کورد فەیلی ایلام و شرق عراق بودە و در ایلام و مهران و کوت مکتب داشتە و بسیاری از باسوادان ایلام از جملە مرحوم یداللەخان علوی “ابوقدارە”، از شاگردان ایشان بودەاند.

هر سالە مراسم یادبود ۲۲ هزار شهید کورد فەیلی در روز ملی شهید فەیلی “یوم الشهید الفیلی” در این شهر برگزار می‌گردد.

در یک از میدان‌های این شهر، بنای یادمانی شهدای کورد فەیلی ساختە و سال گذشتە با حضور مقامات استان ایلام فتتاح شد.

علاوە بر شورای شهر کوت، نائب رییس پارلمان محلی کوت “استان واسط” کورد فەیلی هستند.

رییس اتاق بازرگانی عراق در زمان صدام کە بە همراە ۷۳۰ بازرگان کورد فەیلی از عراق اخراج گردیدند و اموالشان مصادرە شد، از اهالی این شهر بودەاند.

علاوه بر کوت، شهرهای بدرە، علی غربی و جصان، نیز در این استان از شهرهای کورد فەیلی نشینند.

شهر نفتی کوت، از جملە شهرهایی است کە در جریان انفال و تعریب مناطق کوردنشین عراق، لطمات بسیاری دیدە و متاسفانە هم‌اکنون جمعیت کوردها در آن حداکثری نمی‌باشد.

در کتاب “انفال کردستان عراق، از منظر جنایتهای کیفری حقوق بین‌الملل، نوشتەی شایان سیداحمدی آمدە است:

کوردهای فەیلی بە دو جرم شیعە بودن و ایرانی بودن، هموارە مورد اذیت و آزار رژیم بعث صدامی قرار داشتند.

   شهرداری ایلام، همچنین در اقدامی بایستە، علاوە بر کوت با شهرداری نعمانیە عراق کە هموارە از شهرهای مقصد مهاجران کورد فەیلی در عراق نیز بوده، عقد خواهرخواندەگی کردە است.

٭نکتە

این مهم علاوە بر ایجاد فرصت برای تقویت هویت ایرانی برخی از شهروندان کوت و نعمانیە، از نظر مدیریت شهری نیز یک اقدام بزرگ و مثبت در تاریخ شهرداری ایلام محسوب می‌شود.

انشاا… کە مفید و مثمرثمر واقع شود.

#

اشتراک این خبر در :