«پل امیل بوتا» در محوطه‌اى باستانى در شمال موصل نخستین کاوش را شروع کرد و شهر آشور را کشف کرد و بدین ترتیب دوران جدید باستان شناسی امروزی در نقطه ای از دیار کُردستان آغاز شد.

به گزارش هاناخبر، تا همین چند سده پیش اخبار و اطلاعات درباره فرهنگ ها و تمدنهای اولیه در بین النهرین، منحصر به روایات عتیق، افسانه های کهن و داستان های قدیمی بود و اصولا کسی درباره «سومر» و «سومریان» چیز خاصی نمی دانست و یا نشنیده بود و یا اصلا از وجود چنین قومی اطلاعی نداشت.

پیشینه فرهنگ و تمدن سومریان به اندازه ای بود که در مکتوبات و الواح یونانیان و اقوام کلیمی اطلاعاتی درباره آنان نیامده بود و حتی «هرودوت» نیز درباره سومر بی اطلاع بود و تنها مورخ بابلی، «بروسوس» در کتاب خویش از افسانه ای یادکرده بود که در آن اشاره ای به این قوم شده بود.

در این افسانه آمده است، انسان های غول آسایی به رهبری «اوآنس» از کناره های خلیج فارس برآمدند و هنرهای کشاورزی، فلز کاری و کتابت را با خود به ارمغان آورند…؛ سپس درادامه آورده است، آنان هرچه که برای رفاه و زندگی بهتر آدمی ضرورت داشت به انسان سپردند و از آن زمان تاکنون اختراع تازه ای به ظهور نرسیده است.

در قرن هفدهم میلادی «پترو دلاواله» شرح جذابی از سفرهای خود و آنچه که دیده وکشف نموده بود، ارائه کرد و خشت نوشته های های تمدن های «بابل» و «اور» را که با حروفی ناشناخته حک شده بودند به تماشا گذاشت، غربی ها به تمدن های باستانی خاور زمین و منطقه بین النهرین علاقمند شدند و محافل علمی، فرهنگی و دربارهای اروپایی متوجه اهمیت کاوش  وجست و جو در این مناطق شدند و سفرهای تحقیقی مختلفی آغاز شد.

در آن دوران سفرها و تحقیقات مستشرقین منحصر به مشاهده و بازدید از آثار و بقایایی بود که در سطح خاک قرار داشتند، یا ویرانه هایی که در دسترس قرار می گرفتند و کسی اندیشه حفاری در آثار  بر جای مانده را درسرنداشت، تا بالاخره در ۱۸۴۳ «پل امیل بوتا» کنسول ایتالیایی تبار دولت فرانسه در محوطه‌اى باستانى در کردستان عراق و در شمال ‌شرق «موصل» نخستین کاوش را در منطقه «خُرس آوا» شروع کرد و شهر آشور را کشف کرد؛ بدین ترتیب دوران جدید باستان شناسی امروزی در نقطه ای از دیار کردستان آغاز شد.

دو سال بعد از اکتشافات کنسول فرانسه، یعنی درسال ۱۸۴۵، «سر هنری لایارد» انگلیسی به اقتباس از وی در نواحی«نمرود» و «نینوا»  به حفاری پرداخت و به موازات این اقدامات، تحقیقات زبان شناسی و خط شناسی بر روی کتیبه سه زبانه «پارسه» تخت جمشید، که از آغاز قرن نوزدهم شروع شده بود ادامه داشت و دو زبان اول که پارسی باستان و عیلامی بود، خوانده شد.

زبان سوم نیز در اواسط قرن نوزدهم رمزگشایی شد و مشخص گردید که سومین زبان «سامی» بوده که امروزه به «آکدی» شهرت یافته و راه برای شناخت دوران های باستانی بین النهرین هموارتر شد؛ بوتا و لایارد  علاوه بر تعداد زیادی مجسمه سنگی که به اندازه طبیعی ساخته شده بودند، قطعاتی از نقوش بر جسته در اندازه های مختلف و بسیاری اشیای ارزنده و نفیس دیگر را که از کاخ ها، معابد و محل های باستان بین النهرین به دست آورده بودند با خود به اروپا برده و موزه ها را مزین کردند.

این دو مستشرق اروپایی گزارش های مفصل و شگفت انگیزی از کارها خود را به طبع رساندند، که یکی از آنها درباره  الواح یافته شده درکتابخانه «آشو بنی پال» (۶۶۹-۶۲۷ ق. م) آخرین امپراطور با قدرت آشور بود که از شهر باستانی نینوا بدست آمد و شامل نوشته های مذهبی، ادبی و علمی به خط بابلی و آشوری بود؛ در بین این نوشته ها لوح های دیگری نیز به دست آمد که به خط و زبان دیگری بودند و بعدها معلوم شد «سومری» هستند و این زبان و خط در۱۵۰۰ سال قبل از آشور مورد استفاده قرار می گرفت و قبل از زبان آکادی عمر داشته است.

در میانه سال های ۱۸۳۵ تا۱۸۴۴ «راولینسون» نوشته های سه زبانی داریوش کبیر را در ارتفاعات بیستون در غرب کرمانشاه را خواند وترجمه کرد؛ این کتیبه که به سه زبان پارسی کهن، بابلی و عیلامی می باشد، گل سر سبد آشور شناسی نامیده می شود.

در همین دوران «هینکس» خاورشناس ایرلندی که در کشف و شناسایی سیستم حروف صدادار خطوط میخی به راولیسون کمک می کرد، دریافت که خط میخی به کار رفته در زبان های سامی خاورنزدیک، از قومی کهن تر به عاریه گرفته شده که زبان آنها غیر سامی بوده، که در واقع  این همان قوم متمدن سومر است.

درباره نام سومر باید نگاشت که «ژول اوپرت» خاورشناس آلمانی مقیم فرانسه و همکار دیگر هینکس و راولیسون به آن قوم داد؛ وی اولین کتاب درباره سومری ها را به سال ۱۸۸۱ تحت عنوان «مطالعات سومری» به زبان فرانسه  منتشرکرد و بدین ترتیب نام راولینسون، ادوارد هینکس و ژول اوپرت به عنوان قدیسین سه گانه مطالعات در زمینه خط میخی مشهور شد.

در ادامه کشفیات و در سال ۱۸۵۴ دو باستان شناس انگلیسی محل شهرهای سومری «اور» ، «اریدو» و «اوروک» را پیدا کردند و در اولین کاوش ها که به سرپرستی «ارنست دوسارزاک» انجام می شد، اشیای نفیسی مانند «مجسمه گودآ» و دو «مهر استوانه ای» با خط نوشته سومری کشف گردید.

در سال های پایانی قرن نوزدهم آثار بیشتری از تمدن سومری به دست آمد؛ از جمله فرانسوی ها خرابه های شهر «لاگاش» را پیدا کردند که الواح بسیاری داشت؛ همچنین در سال ۱۸۸۹ غنی ترین کتابخانه اسناد خطی و زبانی توسط باستان شناسان آمریکایی به دست آمد که بیش از ۵۰ هزار لوح و کتیبه داشت و براین اساس تمدنی که به اندازه مصر و یونان گنجینه داشته باشد، ظهور کرد.

متاسفانه بیشتر خاورشناسان اروپایی و آمریکائی هدفی به غیر از تزیین کلکسیون های شخصی خود و پر کردن موزه های کشورشان نداشتند، به همین خاطر آثار غیر زیبا را غیر مهم  پنداشته و بسیاری را ازبین برده و تعداد کمی را حفظ کردند؛ این رفتار با آثار تمدن های باستانی ادامه داشت، تا زمانی که آلمانی ها وارد دیار کردستان و سرزمین های بین النهرین شدند.

در اوایل قرن بیستم «روبرت کولدوی» درمنطقه «بابان» و «والتره آندره» در میانه های تمدن «آشور» تکنیک های جدیدی پیش گرفتند که بسیار موثر افتاد.در فاصله بیست سال بین دو جنگ جهانی شاید درخشان ترین و پر ثمرترین ادوار تاریخ باستان شناسی  دیار کردستان و منطقه بین النهرین بود؛ در این دوره «لئونارد وولی» حفاری شهر باستانی «اور» را به عهده گرفت.

در تورات، اور به عنوان زادگاه ابراهیم نبی نام برده شده است؛ سر لئونارد موفق به کشف قبرستان سلاطین سلسله اول سومریان مربوط به۲۴۵۰ سال قبل از میلاد شد؛ همچنین هیاتی از دانشگاه شرق شیکاگو، با همکاری «هنری فرانکفورت» در منطقه «ماری» در کنار رودخانه دجله و فرات، مدارک زیادی از سلسله اول به دست آورد و قصر باشکوه مربوط به ۱۸۰۰ سال قبل از میلاد را در بایگانی و اسناد و مدارک متعلق به دوران «حمورابی» را کشف کردند.

در ادامه کاوش های باستان شناسی در مجموع سه محل بکر حفاری شد و «اریدو» یکی از قدیمی ترین شهرهای مقدس بین النهرین، «حرمل» که تپه ای  بود که به نحو غیرمنتظره ای سرشار از کتیبه بود و «هاترا» پایتخت شگفت انگیز کشوری پادشاهی قبل از اسلام کشف شد و بعدها تپه های بزرگ و کوچک یکی پس از دیگری گشوده شدند و اسرارشان عرضه گردید و تکه های اصلی بین النهرین کشف گردید.

این چنین بود که با شناخت بخشی از دیار کردستان در شمال بین النهرین و درادامه بازشناسی سراسر میزوپوتامیا، تمدن های بابل، آشور، آکد و سومریان آشکار شد و سرزمین های میان دو رود طی این رویدادها قدیمی ترین تمدن را دارا گشت و تمدن سومر با داشتن نیم میلیون لوح و نشانه، بی رقیب ترین تمدن انسانی در طول تاریخ نام گرفت.

تمدن سومر که در حدود ۳۶ قرن قبل از میلاد به شکوفایی رسید، تا به امروز کهن ترین تمدن جهان را داشته و به دنباله آن، آموریان، کاسیان، آشوریان، کلوانیان، آشوریان و تمدن بابل، همه باز مانده سومریان می باشند که در میزوپوتامیا حکومت کرده اند و تا زمانی که  هخامنشیان، تمدن بابل را از نابود کردند و آشوریان نیز مقابل ماد و بابل شکست خوردند، آخرین تمدن های سرزمین های میانه دو رود از صفحه روزگار محو گشتند.

گودآ، فرمانروای شهر «تلو» یا همان «گیرسو» است که در حدود ۲۱۴۳ تا ۲۱۲۴ قبل از میلاد می زیسته است.

مرجع:شاهوخبر

#

اشتراک این خبر در :