به گزارش خبرنگار هاناخبر ، در اراک این نشست ادبی با حضور جمعی از شاعران و علاقهمندان به ادبیات فارسی برگزار شد. در این برنامه، مرتضی لطیفی، استاد زبان و ادبیات فارسی، با بیان اینکه یکی از بنیادیترین مضامین عرفان، اندیشه «جدایی از اصل» و اشتیاق بازگشت به آن است، گفت: داستان «طوطی و بازرگان» در دفتر نخست مثنوی معنوی از نامدارترین روایتهای عرفانی مولاناست که در آن، طوطیِ دربند سودای بازگشت به «هند» را در سر دارد؛ هندی که نه مکانی جغرافیایی، بلکه نماد وطن ازلی، عالم معنا و سرچشمه روحانی آدمی است.
وی افزود: ساختار روایی این داستان با الگوی «سفر قهرمان» جوزف کمبل همخوانی عمیقی دارد و طوطیِ مولانا همان قهرمانی است که پس از جدایی از اصل خویش، به جهان ماده سفر کرده و وارد مرحله تشرف میشود.
لطیفی ادامه داد: جوزف کمبل، اسطورهپژوه و دینپژوه نامدار، در کتاب «قهرمان هزارچهره» نشان میدهد که عرفانها، ادیان و اسطورههای بزرگ جهان از الگوی ساختاری مشابهی پیروی میکنند و در همه آنها، «انسان قهرمانِ معطوف به معنا» است؛ از این رو، آرزوی رسیدن به خانه و وطن نخستین را همواره با خود حمل میکند.
وی اظهار داشت: از نگاه عارفان وه منطبق با ایده کمبل، سفر قهرمانی روح انسان از بهشت نخستین تا جهان مادی و سپس بازگشت دوباره آن، سه مرحله اصلی دارد: جدایی، تشرف و بازگشت. قفس در داستان مولوی، مرحله تشرف یا جایگاه اسارت و هبوط روح انسانی در «غریبخانه» زندگی اینجهانی است؛ مرحلهای که انسان در آن با رنجها، موانع و آزمونهای جهان مادی روبهرو میشود.
وی بیان کرد: اگر به غزل نخست دیوان حافظ نیز بنگریم، او در غریبخانه دنیا با ساقی سخن میگوید. در واقع، ساقی «یار راه»، «سویه زنانه مرشد یا پیر»، «نیروی الهامبخش» و «پناهگاه عاطفی و معنوی» اوست و شاعر با درخواست شراب و گرداندن آن در مجلس، از او نیرو، جرئت، آگاهی، درمان درد و معنا طلب میکند.
لطیفی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم افزون بر نگاه عرفانی، نگاهی روانشناسانه نیز داشته باشیم، داستان «طوطی و بازرگان» را میتوان روایتی از فرآیند «فردیتیابی» دانست. طوطی نماینده «خودِ اصیل» انسان است که درمییابد در جایی گرفتار نمایش، عادتزدگی و ساختارهای تحمیلشده زندگی روزمره شده است. انسان در زندگی روزمره ممکن است چنان با نقشهای اجتماعی خود یکی شود که اصل روحانی و عمیق خویش را فراموش کند؛ اما «رنج آگاهی» و «احساس غربت و فراق» میتواند آغاز بیداری او باشد. در این معنا، رنج طوطی صرفاً رنجی فردی نیست، بلکه تجربهای وجودی و جهانشمول برای انسان است.
ارسال نظر