به گزارش هاناخبر ، بارشهای چشمگیر، رودخانههای متعدد و قرار گرفتن در حوضههای آبریز غرب کشور تصویری پربار از منابع آبی ایلام ترسیم میکند، اما این تصویر در نقطه مصرف با واقعیتی متفاوت روبهرو میشود؛ بخشی از روانآبها پیش از آن که به ذخیرهای پایدار تبدیل شوند از استان خارج میشوند، بخشی دیگر به دلیل ویژگیهای زمینشناختی کیفیت خود را از دست میدهند و در شبکه شهری نیز مقدار قابل توجهی از آب تصفیه شده پیش از رسیدن به مشترکان هدر میرود.
این وضعیت نشان میدهد مساله آب در ایلام بیش از آن که به کمبود مطلق منابع مربوط باشد به چگونگی مهار، ذخیره، انتقال، توزیع و مصرف بازمیگردد؛ معادلهای که حل آن نیازمند عبور از نگاه صرف تأمینمحور و حرکت همزمان به سمت مدیریت مصرف، کاهش هدررفت، تکمیل زیرساختهای آبی و حفاظت از منابع موجود است.
میانگین بارندگی سالانه ایلام حدود ۴۳۰ میلیمتر برآورد میشود، در حالی که میانگین بارش کشور حدود ۲۳۰ میلیمتر است. این اختلاف ایلام را در شمار استانهای پربارش کشور قرار میدهد، اما میزان بارندگی به تنهایی نمیتواند شاخصی برای سنجش امنیت آبی باشد.
بخش قابل توجهی از بارشهای استان در دامنههای کوهستانی و شیبهای تند اتفاق میافتد و به دلیل کوتاه بودن زمان تمرکز روانآب، فرصت نفوذ و ذخیره طبیعی آب در آبخوانها محدود میشود، در نتیجه بخشی از بارندگیها به سرعت به روانآب تبدیل شده و از مسیر رودخانهها به سمت پاییندست حرکت میکند.
نمونه روشن این وضعیت را میتوان در مناطقی مانند پاکلگراب و چنارباشی شهرستان بدره مشاهده کرد که میزان بارش سالانه آنها به بیش از ۷۵۰ میلیمتر میرسد، اما همین مناطق در سالهای نه چندان دور برای تأمین آب آشامیدنی با دشواری روبهرو بودهاند.
این واقعیت نشان میدهد پربارانی لزوما به معنای دسترسی پایدار به آب نیست، بارش زمانی به مزیت توسعهای تبدیل میشود که امکان مهار، ذخیره و انتقال آن فراهم باشد و بتوان آب حاصل از آن را در زمان و مکان مورد نیاز به مصرف رساند.
در سوی دیگر استان، دشتهای گرمسیری مانند مهران از بارش کمتری برخوردارند، اما وجود منابع زیرزمینی و رودخانههایی مانند گاوی و کنجانچم در برخی نقاط شرایط پایدارتری برای تأمین آب ایجاد کرده است و تفاوت میان این دو وضعیت، نقش تعیین کننده توپوگرافی، زمینشناسی و پراکنش منابع آب را در امنیت آبی استان نشان میدهد.
شبکه رودخانهای ایلام از ۱۶ رودخانه دائمی و فصلی تشکیل شده است که بخش قابل توجهی از آنها در نوار مرزی جریان دارند، حدود ۹ رودخانه استان در حوضههای مرزی قرار گرفتهاند و بخشی از روانآب آنها بدون بهرهبرداری کامل از استان خارج میشود و به سمت عراق جریان مییابد در حالی که بخشی دیگر به حوضه کرخه میپیوندد.
این ویژگی جغرافیایی مهار روانآبهای مرزی را به یکی از اولویتهای مدیریت منابع آب استان تبدیل کرده است به گونهای که در سالهای گذشته سدهایی مانند کنگیر ایوان، گلال چوار، دویرج دهلران و چمگردلان ایلام برای ذخیره و بهرهبرداری از منابع آب سطحی استان احداث و وارد مدار شدهاند، اما هنوز ظرفیت قابل توجهی برای تکمیل زنجیره مهار، انتقال و مصرف آب وجود دارد.
در این میان، زمینشناسی استان نیز شرایط را پیچیدهتر کرده است، برخی رودخانهها در بالادست از کیفیت مطلوبی برخوردارند اما با عبور از سازندهای گچی و مناطق شور میزان املاح آنها افزایش مییابد و کیفیت آب در مسیر کاهش پیدا میکند.
رودخانه میمه در شهرستان دهلران نمونهای از این وضعیت است، آب این رودخانه در سرچشمه از کیفیت مطلوبی برخوردار است، اما عبور از سازندهای شور کننده موجب افزایش املاح و تغییر کیفیت آن در پاییندست میشود، چنین شرایطی اهمیت محل ذخیرهسازی و نحوه بهرهبرداری از منابع آب سطحی را دوچندان میکند.
ارسال نظر